Uitleg van de aikido principes door Chris de Jongh

Onderstaande artikelen zijn verschenen in de NCA Aikido nieuwsbrief. Nieuwe artikelen worden toegevoegd na verschijning van de nieuwe nieuwsbrief.

Het volgende artikel wordt verwacht begin december 2017

Shisei door Chris de Jongh

De redactie van de aikido-nieuwsbrief heeft me gevraagd of ik de principes die in het examencurriculum zijn opgenomen zou willen bespreken. Dat doe ik natuurlijk met plezier.

Het eerste thema dat ik onder de aandacht wil brengen is het begrip houding (shisei in het Japans). Het woord houding heeft in de Nederlandse taal een gelaagdheid: het kan slaan op zowel de fysieke houding als op de attitude en presentie. Dit is in het Japans niet anders. Shisei wordt vertaald als positie, attitude, houding of pose, afhankelijk van de context waarin het woord wordt gebruikt. Het karakter Sugata of Shi betekent vorm of gedaante en het karakter Ikioi of Sei representeert kracht, levendigheid of energie. Shisei wordt samengesteld uit deze twee karakters en draagt beide betekenissen in zich. Shisei betekent dus niet alleen een juiste fysieke houding, maar ook een levendige en energieke presentie.

Maar hoe verwerf je deze houding, iets waar we vanaf het begin dat we aikido beoefenen aan werken? Het eerste wat je moet doen is het ordenen van je fysieke houding, de container van je energie. Hiervoor strek je eerst uit alsof je je lichaam vanuit je voeten via je kruin naar de hemel richt, zonder dat dit op een militaire houding lijkt. Je staat actief en goed verticaal uitgelijnd. De schouders zijn ontspannen, er is een lichte druk in de onderbuik en de lage rug is licht afgevlakt, de aandacht en energie is geconcentreerd in de seika tanden. Het hele lichaam is ontspannen en kalm.

Het volgende citaat komt uit de Gorin No Sho, een tekst geschreven door Miyamoto Musashi in 1643. Het behandelt de houding bij de beoefening van budo.

"The face is calm, neither turned up nor down, nor to any side, the eyes closed lightly, no movements of the ocular globes are shown, the forehead is without any wrinkle, the eyebrows are lightly pulled up, the bridge of the nose is straight, without advancing the chin to much, the neck is also straight, the cervical vertebrae are full of power. Beneath the falling shoulders, the body is perfectly relaxed, the vertebral column is in place, the buttocks are flexed; the knees down to the toes rely strongly to the ground, the hips aren't turned in a spiral, the stomach is firmly round." ¹

Er zijn diverse subcomponenten die zorgen dat de houding optimaal is. De blik wordt gericht daar waar de actie is (me-tsuke). De verticale as wordt zodanig georganiseerd dat er een minimale inspanning nodig is om te staan en een taak, zonder voorbereiding, met minimale moeite kan worden uitgevoerd (sei-chu-sen). De adem is afgestemd op de actie (ko-kyu-ho). De mentale instelling is erop gericht niet gehecht te raken (mu-ga-mu-shin). In aikido noemen we deze soepele en uitgebalanceerde houding san-ka-ku-tai.

[1] The book of five rings, translated by William Scott Wilson

Kokyo door Chris de Jongh

In het vorige artikel heb ik de houding besproken. In dit artikel wil ik aandacht besteden aan de ademhaling.

Het Japanse woord voor ademhaling is kokyu. De karakters waar kokyu mee geschreven wordt, zijn als volgt te ontleden: Haku (ko) ademen uit en Suu (kyu) ademen in.

Alle levende wezens hebben voor hun bestaan zuurstof nodig en scheiden kooldioxide uit. De goede ademhaling is langzaam, diep, lang en ontspannen. De effectiefste manier om een langzame, diepe en ontspannen ademhaling te realiseren is de buikademhaling. Een goed moment voor het oefenen van de ademregulatie is het begin van de les. Je zit in seiza, de houding is goed georganiseerd en ontspannen. Begin met een uitademing en laat vervolgens de inademing zonder inspanning toe. Het inademen gebeurt door de neus, de mond is gesloten en de tong ligt achter de boventanden tegen het gehemelte. Het uitademen gaat via de mond, de tong ligt ontspannen tegen de ondertanden. Verleng het uitademen door licht tegen de lippen aan te blazen. Beginners wordt soms geadviseerd om te tellen om zo een regelmatige ademhaling te krijgen. Zelf vind ik het makkelijker om de in- en uitademing met mijn aandacht te volgen.

Bij het beoefenen van budo wordt de ademhaling verstoord doordat actie en ontspanning elkaar in onregelmatige ritmes afwisselen. Omdat voor de actie meer zuurstof nodig is, versnelt de ademhaling en ga je automatisch door je mond ademen. Maar ook tijdens de actie probeer je de adem niet vast te zetten en besteed je aandacht aan ontspanning en ritme (dit is vergelijkbaar met hardlopen, voor degene die daar ervaring mee heeft).

Kokyu bestaat niet alleen uit het verversen van de lucht in de longen en het verwijderen van de onzuiverheden. Tijdens de training ervaren we dat we worden gerevitaliseerd: we hernieuwen onze energie. Deze energie - ki - vult ons en we kunnen er ieder moment gebruik van maken. Deze energieke houding is de juiste houding, de juiste shisei.

Oefen deze houding en de ademhaling in je dagelijks leven: wanneer je werkt, zit of loopt en zelfs als je slaapt. Op deze manier wordt het deel van je wezen en kun je er een beroep op doen als de nood aan de man is.

Je vergeet misschien dat je ademhaalt, maar je vergeet zeker niet te ademen. Op dezelfde manier moeten adem en houding zoals we die hebben besproken "eigen" zijn, een tweede natuur. Je moet voortdurend oefenen om dit resultaat te bereiken. In aikido geloven we dat lichaam en geest ëën zijn wanneer we op deze manier ons wezen vervullen met energie. Deze natuurlijke staat is een bron van onvoorstelbare kracht. Deze ademkracht - kokyu ryoku - is niet ónze kracht, het is de kracht van hemel en aarde.